terug

DPIA Cameratoezicht: zo zet je camera’s verantwoord in op school

27 oktober 2026

SIVON heeft een Data Protection Impact Assessment (DPIA) uitgevoerd op cameratoezicht. Hieruit blijkt dat cameratoezicht een onacceptabel hoog risico voor de privacy van leerlingen, medewerkers en bezoekers met zich meebrengt als scholen geen maatregelen nemen om deze risico’s te beperken. Daarbij gaat het niet alleen om het gebruik van de camera’s maar ook om de vragen waarom je een camera nodig hebt en wat je na de installatie moet regelen. De uitgevoerde DPIA brengt 36 risico’s in kaart. Als scholen alle maatregelen uitvoeren en borgen, is het restrisico voor elk van deze risico’s laag of zeer laag.  

Welke risico’s spelen er? 

Verantwoord cameratoezicht vraagt om drie dingen: een goed besluit, een goede inrichting en goed gebruik. Pas dan waarborg je de veiligheid én de privacy van leerlingen en medewerkers. Per onderdeel lichten we de drie belangrijkste risico’s uit. 

Goed besloten 

Cameratoezicht als enige maatregel 
Camera’s worden opgehangen zonder dat eerst andere, mindere ingrijpende maatregelen zijn geprobeerd en geëvalueerd, zoals toezicht door personeel op het schoolterrein, het afsluiten van terreinen buiten de gebruikstijden of gesprekken met leerlingen over veiligheid en gedrag. Cameratoezicht is het zwaarste middel en mag alleen een laatste redmiddel zijn, naast andere preventieve maatregelen die actief blijven.  

Geen doel per camera 
Voor een camera is niet vastgelegd waarvoor hij daar hangt en wat de aanleiding was. Leg per camera het doel, de aanleiding en de opnametijden vast in het cameraoverzicht. Kun je geen doel aanwijzen, dan gaat de camera weg of buiten gebruik. In toiletten en kleedkamers hangen nooit camera’s en in lokalen en gymzalen wordt nooit gefilmd zolang er iemand gebruik van maakt. Elk jaar beoordeel je opnieuw of iedere camera nog nodig is. 

Geen eigenaar op bestuursniveau 
Zonder een verantwoordelijke op bestuursniveau is goed beheer van cameratoezicht niet gewaarborgd. Het bestuur wijst een proceseigenaar en een systeemeigenaar aan. 

Goed ingericht 

Inkoop en beheer niet centraal geregeld 
Koopt elke school zelf een camerasysteem, dan ontstaat er vaak een verscheidenheid aan merken en soorten systemen en implementatie. Dat maakt inrichting, goed beheer en beveiliging lastig. Regel de aanschaf daarom centraal op bestuursniveau en stel vooraf heldere inkoopeisen op. Zo blijkt niet pas na ingebruikname dat een systeem de nodige maatregelen niet ondersteunt. Werk bij voorkeur met één type camerasysteem dat de systeemeigenaar centraal beheert en dat bij een nieuwe generaties kan mee evolueren om verschillende vervangingstermijnen op te kunnen vangen. 

Beelden te lang bewaren 
Zonder een technisch ingestelde bewaartermijn blijven beelden langer bewaard dan nodig. Het systeem overschrijft beelden standaard na drie weken, met een motivering na maximaal vier weken. Alleen tijdens de zomervakantie mag dat maximaal zes weken zijn (maar liever de reguliere termijn). Beelden van een incident bewaar je alleen zo lang als nodig is om het incident af te handelen. 

Systeem technisch niet goed ingesteld 
Een camerasysteem kan vaak meer dan nodig is en is niet altijd goed beveiligd. Zet alleen de functies aan die nodig zijn voor het doel van de camera. Geluidsopname staat uit en gezichtsherkenning en andere slimme analyse van beelden zijn in het onderwijs niet toegestaan. Het camerasysteem hoort op een afgescheiden netwerk, beelden worden versleuteld, toegang op afstand vraagt altijd om MFA en updates worden tijdig doorgevoerd. 

Goed gebruikt 

Te veel mensen kunnen bij de beelden 
Gedeelde accounts en een ontbrekend overzicht van wie wat mag, maken onduidelijk wie de beelden kan en mogen zien. Werk met persoonlijke accounts, leg in een autorisatiematrix vast wie wat mag en koppel het toekennen en intrekken van rechten aan in- en uitdiensttreding. 

Beelden online bekijken zonder regels 
Veel systemen maken beelden ook via een laptop, tablet of app bereikbaar. Dat vergroot het risico dat beelden op de verkeerde plek of op het verkeerde moment worden bekeken. Leg vast wie dat mag, wanneer en op welk apparaat. Op afstand terugkijken is alleen bedoeld voor calamiteiten buiten schooltijd, zoals een inbraak of een brandalarm. 

Niet vastleggen en niet controleren 
Zonder logging en logboeken kun je niet zien wie welke beelden heeft bekeken, bewaard of gedeeld en kun je een incident niet onderzoeken. Leg wijzigingen in instellingen, afwijkingen van het reglement en het gebruik van beelden vast in logboeken en controleer regelmatig of dat ook gebeurt. 

Waarom deze keer een complete toolkit? 

Anders dan de meeste centrale DPIA’s van SIVON richt deze DPIA zich niet op een applicatie van één leverancier, maar op cameratoezicht in het algemeen. De benodigde maatregelen zijn bij de meeste camerasystemen grotendeels hetzelfde. Daarnaast is er geen leverancier die maatregelen voor je doorvoert. Het schoolbestuur regelt bijna alles zelf: het beleid, de afspraken, de rechten, de bewaartermijnen en het informeren van betrokkenen, maar ook de technische maatregelen voor zover het camerasysteem dat toestaat. Om dat werk behapbaar te maken, levert SIVON deze keer naast de DPIA een complete set hulpmiddelen, zie hieronder. Dit is een uitzondering. Bij andere centrale DPIA’s leveren we niet standaard een toolkit. 

Naast het DPIA-rapport, met daarin het model voor de lokale DPIA, bestaat de toolkit uit: 

  • DPIA-rapport: de DPIA beoordeelt het hele proces: van de afweging om een camera op te hangen tot het verwijderen van de beelden. Hierbij vormen de richtsnoeren voor videobewaking van de Europese privacytoezichthouders (EDPB/AP) het toetsingskader. 
  • Instructieblad: Lees eerst het instructieblad. Daarin staat stap voor stap hoe je de lokale DPIA uitvoert. De privacy officer stelt een team samen met in elk geval de proceseigenaar, de systeemeigenaar en een lokale kerngebruiker. Betrek bij de uitvoering ook medewerkers, ouders en leerlingen, bijvoorbeeld via de (G)MR en, in het voortgezet onderwijs, de leerlingenraad. Het team vult per locatie de vragenlijst en het cameraoverzicht in en controleert ter plekke of die kloppen met de werkelijkheid. Daarna vul je de lokale DPIA in en stel je een verbeterplan op. Na advies van de FG stelt het bestuur de DPIA vast en na instemming van de (G)MR stelt het bestuur het reglement vast.
  • Vragenlijst en cameraoverzicht: formeel onderdeel van de DPIA en tegelijk een hulpmiddel om de lokale DPIA makkelijker uit te voeren. Met de vragenlijst breng je per locatie de huidige situatie in kaart. In het cameraoverzicht leg je per camera onder meer het doel, de aanleiding en de opnametijden vast. 
  • Modelreglement cameratoezicht: het reglement vertaalt de maatregelen uit de DPIA naar concrete afspraken. De bijlagen van het modelreglement bevatten het cameraoverzicht, drie logboeken, een checklist met inkoopeisen, een bewustwordingsprogramma voor medewerkers met toegang tot de beelden, de onderwerpen voor afspraken over technisch onderhoud (SLA), de toe te passen bebording en voorlichting voor leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs. 
  • Model Verwerkersovereenkomst Camerasysteem: gebaseerd op de Model Verwerkersovereenkomst 4.0 van het Privacyconvenant. Je hebt deze alleen nodig als beelden in de cloud worden opgeslagen, als de beheer- of viewsoftware online is of als een leverancier of onderhoudspartij op elk moment zelf op afstand kan inloggen op het camerasysteem. 

Vragen? 

Heb je vragen over de DPIA of de toolkit? Mail dan naar ibp@sivon.nl. 

Webinar over DPIA op Cameratoezicht 

Op 3 november om 15.30 uur organiseren we een webinar over de DPIA en de overige publicaties. Tijdens dit webinar lichten we deze toe en beantwoorden we vragen. Meld je aan.

Hoe deze DPIA tot stand kwam
In het voorjaar van 2026 hebben drie schoolbesturen, uit het primair, voortgezet en (voortgezet) speciaal onderwijs, een eerste versie van deze DPIA in de praktijk gebruikt. Zij voerden een lokale DPIA uit voor één van hun locaties, liepen samen met SIVON de locatie na en evalueerden daarna de inhoud en de werkwijze. We bedanken de drie schoolbesturen die aan de pilot hebben deelgenomen voor hun tijd, openheid en waardevolle feedback. Stichting Openbaar Verenigd Onderwijs (Gorinchem), Stichting Onderwijscentrum Leijpark (Tilburg) en Stichting Katholiek Onderwijs Volendam.