Duurzaamheid speelt een steeds grotere rol in het onderwijs en in de leermiddelenketen. Scholen, leveranciers en andere ketenpartners willen beter begrijpen welke keuzes bijdragen aan een duurzame keuze. Tegelijk is dat geen eenvoudige afweging. Leermiddelen verschillen sterk in vorm, gebruik, productieproces, distributie en samenstelling. Ook digitale leermiddelen hebben impact, bijvoorbeeld door het gebruik van software, hardware en energie. Daarom is niet altijd eenvoudig vast te stellen welk type leermiddel uiteindelijk de minste milieu-impact heeft. SIVON helpt scholen om daar beter zicht op te krijgen en werkt samen met partijen in de leermiddelenketen aan meer transparantie en praktische handvatten.
Duidelijk is dat minder verspilling een uitgangspunt is. Dat begint bij kritisch kijken naar wat daadwerkelijk nodig is, wat wordt besteld en wat in de praktijk wordt gebruikt. Daarbij gaat het niet alleen om de vraag of een boek herbruikbaar is, maar ook om de vraag of alle bestelde onderdelen van een methode daadwerkelijk worden gebruikt. Scholen kunnen daarin keuzes maken, maar zijn ook afhankelijk van het aanbod in de markt. Licenties, folio, leerboeken en werkboeken worden in de praktijk vaak in vaste combinaties aangeboden. Daardoor is het voor scholen niet altijd eenvoudig om alleen die onderdelen af te nemen die zij daadwerkelijk nodig hebben of gebruiken.
Verduurzaming vraagt om samenwerking
De leermiddelenketen kan en moet duurzamer worden. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij uitgevers, distributeurs en ook bij scholen. Juist daarom is samenwerking in de hele keten nodig. SIVON heeft samen met MEVW (branchevereniging voor uitgevers) en de VO-raad stappen gezet om duurzaamheid concreter mee te nemen in de leermiddelenketen van het voortgezet onderwijs.
Belangrijke aanbevelingen zijn dat uitgevers scholen zoveel mogelijk keuzevrijheid bieden tussen herbruikbare boeken en leerwerkboeken (verbruiksboeken) en de mogelijkheid om onderdelen van lesmethodes ook los aan te bieden. Hierdoor kunnen scholen beter kiezen wat ze daadwerkelijk nodig hebben op school. Dat helpt om onnodig materiaalgebruik te voorkomen. Voor scholen is het belangrijk om regelmatig met secties en leveranciers te evalueren of de gekozen leermiddelen nog passen bij de onderwijsvisie, welke onderdelen echt worden gebruikt en waar hergebruik of een andere keuze mogelijk is. Zo wordt duurzaamheid een gezamenlijke verantwoordelijkheid van uitgevers, distributeurs, schoolbesturen en scholen.
Als vervolg op dit traject voert SIVON in 2026 gesprekken met leveranciers in het primair onderwijs.
Wat kan je als school doen?
Scholen kunnen zelf invloed hebben op de volgende punten:
- opnemen van duurzaamheid in het leermiddelenbeleid;
- het stellen van vragen aan leveranciers;
- het maken van bewuste keuzes. tussen fysieke en digitale leermiddelen;
- het sturen op meerjarig gebruik;
- het beperken van verspilling door te kijken welke boeken daadwerkelijk worden gebruikt en waar hergebruik of andere keuze mogelijk is;
- het maken van afspraken over inkoop, verpakking, transport, retourstromen en hergebruik.
Handvest Op weg naar een duurzame leermiddelenketen
Begin 2026 hebben SIVON, VO-raad, MEVW en VEDN (branchevereniging voor distributeurs) het handvest ‘Op weg naar een duurzame leermiddelenketen’ ondertekend. De komende periode werken de partijen verder aan praktische ondersteuning voor scholen. Denk aan handvatten voor het keuzeproces, voorbeeldvragen voor leveranciers en manieren om duurzaamheid mee te nemen in aanbestedingen en inkooptrajecten. Daarmee willen we scholen helpen om duurzaamheid een vaste plek te geven in beleid, keuzeproces en inkoop.
Handreiking Duurzaamheid in de leermiddelenketen
In 2023 ontwikkelde SIVON samen met Bureau2030 de handreiking Duurzaamheid in de leermiddelenketen voor het po en vo. Deze handreiking biedt inzicht in de milieu-impact van verschillende typen leermiddelen en helpt scholen en leveranciers bij het maken van duurzamere keuzes.